مواد تشكيل دهنده شامپو

مواد تشكيل دهنده شامپو:

شامپو از یک واژه هندو به نام چامپانا (Champana) به معنای ماساژ دادن گرفته شده‌است. قبل از پیدایش شامپو به صورت امروزی، مردم برای شستشوی موی خود از مواد گیاهی مانند سدر و چوبک و کتیرا و مواد معدنی مانند خاکهای سیلیسی استفاده می‌نمودند.

فراورده های مراقبت از مو را می توان به دو دسته کلی تقسیم بندی کرد:

۱-فراورده هایی که کارایی شان بر طبق خواص فیزیکی است. مثل شامپوها، حالت دهنده ها، اسپری های موی سر، ژل ها، کرم ها، پمادها و لوسیون ها.

۲-فراورده هایی که از طریق ایجاد تغییرات شیمیایی در موها آثار خود را اعمال می کنند. مثل مواد فردهنده، مواد صاف کننده و رنگ موها.

 

شامپو چیست؟
 
در سال های گذشته و برای مدت طولانی، مواد تمیز کننده مو و پوست معنایی به جز صابون نداشتند و می دانیم که این ماده دارای ضعف های زیادی مثل ضعف شست و شو در آب های سخت است. صابون در آب سخت به خوبی کف نمی کند و باعث برجای گذاشتن یک لایه چرب ناخوشایند که به خوبی شسته نمی شود می گردد. اگر مو با صابون شست و شو شود این لایه ناخوشایند بر روی مو ایجاد می شود و ظاهری بی جان و بی روحی را برجای می گذارد.

در شامپوهای مدرن، ترکیبات صابونی به وسیله مواد پاک کنده ای که سورفکتانت نامیده می شوند جایگزین شده اند. سورفکتانت ها در همه انواع آب به خوبی کف می کنند و به راحتی و به صورت کامل شسته می شوند. البته امروزه تقریباً همه انواع شامپوها حاوی مقادیری از عوامل حالت دهنده (comditioner) نیز هستند.

مواد پاک کننده، مو و کف سر را تمیز می کنند و در همین زمان مواد کاندیشنر موجود در شامپو وارد عمل می شود و باعث شانه شدن راحت تر موهای خیس شده و افزایش حجم آن بدون ایجاد الکتریسیته ساکن در زمان خشک شدن می شود. امروزه مردم بسیار بیشتر از قبل موهای خود را می شویند. در نتیجه این مصرف بالا، باعث ایجاد سیستم های شست و شوی ملایم تری بسته به نیاز روزانه آنها برای پاکیزگی موهایشان شده است.

مواد تشکیل دهنده شامپو
 
-آب- اولین ماده ای که درترکیب شامپو وجود دارد و در حدود ۷۰ الی ۸۰ درصد از شامپو را تشکیل می دهد آب است. آب مورد استفاده در شامپو دیونیزه است.

-عوامل پاک کننده- سبوم یا همان چربی و چرک از روی مو و کف سر به وسیله سیستم سورفکتانت ها برداشته می شود و درواقع این سورفکتانت ها هستند که برای پاکیزگی ایجاد کف می کنند.

سورفکتانت ها مواد فعال سطحی ای هستند که می توانند در سطح خود وارد واکنش شوند و کشش سطحی را کاهش دهند. سورفکتانت ها اصلی ترین مواد پاک کننده به کار رفته در فرمولاسیون شامپوها هستند. این مواد دوگانه دوست هستند. یعنی هم آب دوست و هم چربی دوستند.

سورفکتانت ها از ترکیباتی که تحت نام اسیدهای چرب شناخته می شوند مشتق می شوند. اسیدهای چرب موادی طبیعی به شمار می روند که از منابع مختلف گیاهی یا حیوانی به دست می آیند. موادی که امروزه در این راستا به کار می روند مشتق از روغن نارگیل، روغن هسته خرما یا روغن دانه سویا هستند.

-فوم بوسترها (Foam Boosters) یا عوامل تقویت کننده کف- این مواد به شامپو اضافه می شوند تا خاصیت کف کنندگی را افزایش دهند و به حجم، مقدار کف و سایر حباب ها کمک می کنند.

-اصلاح کننده های وسیکوز کننده و سفت کننده شامپو- اغلب مشتقات سلولزی به شامپو افزوده می شوند تا آن را وسیکوز کنند. گام های (Gum) طبیعی همانند گوار، کارایا، دانه اقاقیا، کاراقینان و کتیرا نیز وسیکوز کننده هستند که امروز بیشتر به صورت اصلاح شده مورد مصرف قرار می گیرند.

-عوامل حالت دهنده- موادی تحت عنوان حالت دهنده به شامپو اضافه می شوند تا ضمن کم شدن آثار منفی سورفکتانت ها، باعث افزایش حالت پذیری و بهبود وضعیت موها شوند. هریک از این مواد بر روی سطح مو نشسته و احساس خوبی را ایجاد می کنند. همچنین باعث نرمی بیشتر و شانه پذیری مناسب تر آن می شوند. می دانیم که این عمل را با کاهش همزمان الکتریسیته ساکن انجام می دهند.

-عوامل دلپذیر کننده شامپو- این مواد برای دلپذیر کردن مصرف به شامپو اضافه می شود. این مواد شامل رنگ، اسانس ها و عوامل صدفی کننده هستند.

-نگهدارنده ها ( preservatives )- شامپو از آب و دیگر مواد آلی ساخته می شود و به همین دلیل رشد و نمو باکتری و دیگر ارگانیسم ها در آن بسیار محتمل است. نگهدارنده ها برای جلوگیری از امکان چنین رشد و نموی به سیستم شامپو افزوده می شوند.

عدم انتخاب صحیح و به استفاده ناصحیح از این مواد می تواند زیان های سختی چه از نظر اقتصادی و چه از نظر حفظ سلامت عمومی جامعه برجای گذارد و بنابراین براساس مهم بودن این امر، بسیاری از دولت ها قوانین سخت و دشواری را برای تأیید این مواد اعمال می کنند.

به هرحال از عوارض شایعاستفاده نابجا و بیش از حد این مواد، آلرژی های تماسی بسیار شدیدی است که احتمال بروز آن با بکارگیری هرنوع نگهدارنده ای وجود دارد. البته امروزه مواد نگهدارنده طبیعی ای وارد بازار شده اند که کاملاً بدون عارضه بوده و به علاوه خواص دیگری همانند مرطوب کنندگی را ایجاد می کنند.

-مواد اصلاح کننده- دیگر موادی که به فرمولاسیون شامپو اضافه می شوند، موادی هستند که خاصیت اصلاح فرمولاسیون را دارند. از این دسته مواد می توان به مات کننده ها اشاره کرد. این مواد باعث مات شدن و ظاهر صدفی شامپو می شوند.

-مواد فعال با خواص طبی- تعدادی از شامپوها حاوی موادی با آثار درمانی و طبی هستند. برای مثال شامپو برای درمان شوره که حاوی پیریتینیوم زینک و … است. تعدادی از شامپوها حاوی پنتنول panthenol هستند که در رشد و افزایش رطوبت مو بسیار مهم و ارزشمند است.

۱۳ نکته در مورد شامپو و صابون

باورهایی در رابطه با استفاده از صابون و شامپو بین مردم رایج است که اکثر آنها درست نیست و برداشت های اشتباهی شده که لازم است اصلاح شوند؛ باورهایی مثل اینکه صابون پوست را خشک می کند یا صابون جامد منبع آلودگی است و… برخی از این باورها را با هم مرور می کنیم:…

۱ – برای کودکان می توان از شامپوی بدن بزرگسالان استفاده کرد
این باور اشتباه است. این کار باعث خشک شدن پوست کودکان می شود. شامپوی بزرگسالان قدرت پاک کنندگی بالایی دارد درحالی که بدن کودکان تا رسیدن به بلوغ و فعال شدن غدد چربی، چرب نمی شود. شامپوی بزرگسالان قوی است و باعث از بین رفتن چربی می شود در نتیجه منجر به خشکی شدید پوست کودکان و صدمه دیدن آن می شود.
۲ – صابون های مایع بهتر از صابون های جامد هستند
این باور درست است. ترکیب این دو متفاوت نیست فقط حسن صابون های مایع این است که از نظر بهداشتی استریل است و هر فردی به اندازه مصرف از آن برمی دارد و باقی آن مانند صابون جامد خیس و آلوده نمی شود.
۳ – شامپوهای اسکراب بدن را از شامپوهای معمولی تمیزتر می کنند
این باور اشتباه است. این نوع شامپوها حاوی مواد اسکراب هستند و باعث لایه برداری از پوست می شوند و برای پوست های بسیار چرب مناسب هستند که جوش های ریز چربی مانندی دارند. این شامپوها ضمن تمیز کردن پوست، لایه برداری ضعیف هم می کنند تا دانه های چربی برطرف شوند. این شامپوها طبی هستند و باید با تجویز پزشک مصرف شوند.
۴ – برای شستشوی صورت باید از لوسیون های خاصی استفاده کرد
این باور اشتباه است. اگر پوست چرب یا نرمالی دارید برای شستشوی صورت از هر صابونی می توانید استفاده کنید اما اگر پوستتان خشک است، باید از پن ها استفاده کنید. پن ها صابون هایی با pH قلیایی ضعیف هستند. ژل ها و لوسیون های مخصوص صورت نیز همان ترکیب صابون را دارند با pH مختلف که فرد بعد از استفاده از آنها احساس خشکی پوست نمی کند.
۵ – استفاده روزانه صابون برای شستشوی بدن مضر است
این باور تا حدی اشتباه است. کسانی که پوست نرمال و چربی دارند، می توانند هر روز یک دست تنشان را با صابون بشویند اما کسانی که پوست خشکی دارند، بهتر است بدنشان را با صابون اسیدی یا خنثی یک روز در میان بشویند.
۶ – هر چه شامپو بیشتر کف کند، بهتر است
این باور تا حدی درست است.اگر پوست چربی دارید، این موضوع صحیح است اما اگر پوست خشکی دارید از شامپوهایی استفاده کنید که کمتر کف می کنند و قدرت پاک کنندگی کمتری دارند.
این باور اشتباه است. شامپوهایی با عناوین شامپو حنا، شامپو سیر، سدر و… تنها جنبه تبلیغاتی دارند و تاثیری بر سلامت مو و پوست ندارند. شامپوهای صنعتی مانند شامپوهای گیاهی فرمولی کنترل شده دارند و ترکیب هر دو یکسان است. در شامپوهای گیاهی مختصری از عصاره گیاه وارد شده که تاثیری در شستشو و بهداشت فرد ندارد. شامپوهای حاوی انواع روغن ها یا گیاهی مانند آلوئه ورا نیز مقداری نرم کننده دارند و مزیتی بر سایر شامپوها ندارند.
۸ – صابون های جامد منبع آلودگی هستند
این باور اشتباه است. گرچه صابون وقتی خیس می شود و در دستشویی قرار می گیرد محیط مناسب برای رشد میکروب هاست اما چون مواد قلیایی صابون ضدمیکروب است امکان رشد میکروب روی صابون به وجود نمی آید. به عبارتی صابون مانند هر محیط دیگری آلوده می شود اما این آلوده شدن به معنی رشد میکروب یا انتقال آن از یک دست به دست دیگر نیست. صابون تنها در شرایطی آلوده می شود که پس از خیس شدن هفته های طولانی استفاده نشود. در این شرایط امکان آلودگی وجود دارد. صابون هایی که در طول روز چند مرتبه از آنها استفاده می کنیم یا در حمام ۳ ۲ روز یکبار برای شستشوی تن استفاده می شوند انتقال دهنده میکروب نیستند.
۹ – شامپو بچه مناسب افراد بزرگسال هم هست
این باور تا حدی درست است.در صورتی که موی خشک و آسیب دیده ای دارید، می توانید از شامپو بچه استفاده کنید اما برای موی نرمال و چرب که آسیب دیده هم نباشد باید از شامپوهای معمولی استفاده کرد. شامپو بچه، قدرت پاک کنندگی پایینی دارد و مناسب بزرگسالان با موی سالم و نرمال نیست.
۱۰ – بهترین ماده شوینده برای بدن صابون مراغه است
این باور اشتباه است. ماده قلیایی در صابون برگردان های قدیمی یا مراغه تحت کنترل نیست. این صابون ها مواد قلیایی فوق العاده بالایی دارند و بسیار خشک کننده هستند و مصرف آنها توصیه نمی شود.
۱۱ – صابون پوست را خشکمی کند
این باور اشتباه است. صابون برای پوست و شامپو برای مو ساخته شده است. کسانی که سرشان را با صابون می شویند قطعا دچار خشکی مو می شوند زیرا مواد قلیایی صابون بسیار بیشتر از شامپو است. برای پوست های چرب، استفاده از صابون های معمولی که خاصیت قلیایی بالایی دارند ایرادی ندارد و باعث خشکی پوست نمی شود. استفاده از صابون زمانی برای پوست درست نیست که فردی ذاتا پوستی خشک داشته باشد. در این صورت استفاده از صابون باعث خشکی بیشتر می شود. برای افرادی که پوست نرمال یا چربی دارند استفاده از صابون برای پوست مضر نیست، اما برای سر حتی موی سر چرب نباید صابون استفاده کرد زیرا باعث خشکی، کدری و شکنندگی مو می شود. افرادی که پوست خشک دارند، می توانند از صابون های خنثی یا pH اسیدی استفاده کنند.
۱۲ – صابون های عطری عامل بروز آلرژی هستند
این باور، هم درست است هم غلط. صابون های طبی بوی خوبی ندارند و بیشتر مردم ترجیح می دهند از صابون های عطری استفاده کنند. صابون های عطری در افراد معمولی باعث آلرژی نمی شود و مزیت استفاده از آنها، بوی خوش بعد از حمام است. درصد بسیار کمی از افراد به مواد عطری آلرژی دارند. استفاده از این صابون ها در این افراد باعث قرمزی پوست، التهاب و خارش می شود.
۱۳ – موها را نباید هر روز شامپو کرد
این باور اشتباه است.کسانی که موهای چربی دارند در بهترین حالت باید سر را هر روز یک دست شامپو کنند اما اگر فرصت ندارند یک روز در میان ۲ دست یا ۲ روز در میان ۳ دست بشویند. به عبارتی برای موهای چرب به ازای هر روز نشستن باید موها یک دست شامپو شود. زودشستن مو و پایین بودن دفعات شامپوزدن بهتر است از دیرشستن و بالابودن دفعات شامپوزدن.

۱۰ نکته درباره خرید شامپو

یکی از عواملی که سبب بروز حالتی بیمارگونه در مو می‌شود، استفاده از شامپویی نامناسب است. کارشناسان توصیه می‌کنند برای داشتن موهایی سالم و زیبا، نه تنها تا حد ممکن از قرار گرفتن در معرض دود سیگار و هوای آلوده، براشینگ‌های متعدد و رنگ و مش‌های دایمی دوری کنید، بلکه شامپویی مناسب موی خود بخرید.
چگونه و با چی سرم را بشویم؟
۱- پیش از خرید هر نوع شامپویی ابتدا با پزشک یا آرایشگر خود مشورت کنید.
این افراد پس از آگاهی نسبت به اینکه در هفته چند بار موی خود را می شویید، چه نوع مویی دارید، آیا دچار ناراحتی پوست‌سر هستید یا خیر و … ، شامپویی مناسب به شما معرفی کنند.
۲- برای موهای مختلف، شامپوهای متفاوتی وجود دارند.
حتما نوع موی خود را بشناسید (چرب، خشک، معمولی) و اگر رنگ یا فر شده است، شامپویی مناسب آن خریداری کنید.
۳- مد نظر داشته باشید که آیا هدف خاصی از خرید شامپو دارید یا خیر؟
آیا می‌خواهید موهایتان نرم و صاف شوند، براق و طبیعی دیده شوند یا پُرپشت‌تر به نظر آیند؟
۴- توجه داشته باشید که شامپو حاوی ماده‌ای به نام دپاتانولمین نباشد، زیرا تحقیقات اخیر نشان داده این ماده از رشد طبیعی مغز جلوگیری می‌کند.
۵- هرگز گول ظاهر بسته‌بندی و رنگ شامپوهارا نخورید. ترکیبات یک شامپو باید مناسب مو باشد. گاهی شامپوهایی با رنگ و شکل زیبا، غیراستاندارد بوده و می‌توانند سبب افزایش ریزش مو و خارش پوست‌سر شوند.
۶- شامپوهای مارک دار را تنها از نمایندگی‌های معتبر خریداری کنید. نوع تقلبی این نوع شامپوها بسیار زیاد است و ممکن است شما هزینه گزافی را بابت شامپویی نامرغوب پرداخت کنید. چاپ‌های کج، پلمپ‌ نبودن یا نداشتن جعبه یا بروشور نشان‌دهنده تقلبی یا قاچاق بودن کالاست.
۷- در هنگام خرید حتما به تاریخ تولید و انقضا توجه کنید.
۸- در صورتی که پس از استفاده از یک نوع شامپو متوجه ریزش مو، تغییر رنگ مو، یا چرب و خشک شدن موهایتان شدید، فورا شامپو را عوض کرده و از پزشک‌تان راهنمایی بخواهید.
۹- تا حد ممکن از خرید شامپوهای ناشناخته‌ای که در ماهواره یا برخی ‌آرایشگاه‌ها عرضه می‌شوند، خودداری کنید. برخی از این شامپوها اثرات سویی بر جای می‌گذارند که جبران‌ناپذیرند.
۱۰- گمان نکنید شامپوهای خارجی بسیار بهتر از شامپوهای تولید داخل هستند. حتما پیش از خرید هر کدام آنها، با پزشک متخصص مشورت کنید.